Dlaczego krótkowzroczność jest ważnym problemem?
Krótkowzroczność to nie tylko zdecydowanie grubsze szkła korekcyjne w oprawkach okularowych, niechęć do ich noszenia w grupie dzieci i nastolatków, ale to przede wszystkim powikłania oczne, siatkówkowe i nerwu wzrokowego prowadzące do upośledzenia widzenia w przyszłości, która może zmienić nasze plany życiowe, zawodowe, nasze marzenia i nasze funkcjonowanie w społeczeństwie.
Krótkowzroczność to „tykająca bomba z opóźnionym zapłonem”, która może ograniczyć a nawet uniemożliwić marzenia młodych ludzi do pracy w zawodach, w których potrzebujemy dobrego lub najlepszego wzroku z widzeniem obuocznym jak: w lotnictwie, straży pożarnej, wojsku czy jednostkach specjalnych. Krótkowzroczność może zniszczyć życiowe plany, co generuje nie tylko nieodwracalne tragedie psychiczne, frustrację ale i zaburzenia depresyjne.
Na przestrzeni wielu lat pracy okulistycznej obserwuję pogarszanie wzroku u coraz większej liczby dzieci w Polsce, co jest w podobnym odsetku przypadków notowane w piśmiennictwie europejskim i światowym.
Tendencja krótkowzroczności dzisiaj jest wzrostowa, wskazując, że w ciągu ostatnich 5 lat w Londynie odsetek krótkowzrocznych dzieci zwiększył się z 24 do 32%.
Uważa się, że obecnie wskaźnik ten rocznie zwiększa się o 1%! Do tego pogłębianie się wady następuje szybciej, bo o 0, 4–0, 5 dioptrii rocznie.
W oczach naszych dzieci według wyników badań regionu Szczecina obserwuje się progres w rozwoju krótkowzroczności — 63, 1% dzieci spełniało kryteria wczesnej krótkowzroczności (nie przekraczającej −1 D), natomiast po cykloplegii 16, 8% potwierdzono występowanie wady krótkowzrocznej natomiast normowzroczność rozpoznano u 39, 7% dzieci bez wady wzroku – normowzroczność – brak wady u dzieci.
Wady refrakcji przed i po podaniu kropli porażających akomodację
| Wada refrakcji | Przed podaniem kropli | Po podaniu kropli |
|---|---|---|
| krótkowzroczność | 63,1% | 16,8% |
| norma | 28,0% | 39,7% |
| nadwzroczność łagodna | 6,9% | 37,6% |
| nadwzroczność znacząca | 2,3% | 5,9% |
| astygmatyzm | 13,0% | 10,6% |
Profilaktyka i objawy wymagające konsultacji
Wzrok odgrywa zasadniczą rolę w postrzeganiu rzeczywistości, percepcji, zbierania informacji o świecie zewnętrznym. Dlatego tak istotne jest, aby wykonywać badania profilaktyczne okulistyczne, w tym badać ostrość wzroku u dzieci, oraz by oceniać ich wadę wzroku przy pomocy pomiarów komputerowej analizy w refrakcji oka.
Na świecie wady wzroku są już postrzegane jako choroby cywilizacyjne podobnie jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca i trudno się temu dziwić, skoro żyjemy w coraz bardziej zaawansowanym cyfrowo świecie, w którym na każdym kroku mamy do czynienia z urządzeniami elektronicznymi negatywnie wpływającymi na nasze oczy.
WHO podaje, że nieskorygowane wady refrakcji, krótkowzroczność, dalekowzroczność i astygmatyzm to 53% wszystkich schorzeń, co stanowić może około 217 mln ludzi na świecie. Podkreślić należy, że w tej grupie 36 mln ludzi jest już niewidomych. W ponad 80% przypadków problemom tym można by zapobiec lub skutecznie je leczyć dzięki wczesnej diagnozie.
Dlatego tak ważne jest, aby pójść na wizytę do specjalisty, gdy tylko dostrzeże się pierwsze niepokojące objawy oczne:
- bóle oczu lub zawroty głowy, zamazany obraz odległych i bliskich przedmiotów, zamazany obraz czytanego tekstu, dwojenie obrazu
- dziecko niechętnie czyta i uczy się, i poświęca temu za dużo czasu
- mruży oczy, pociera często oczy, ma trudności z koncentracją podczas czytania, przybliża się do obserwowanych przedmiotów, zezuje
- dziecko ma słabe widzenie, niedowidzenie lub upośledzenie widzenia, może pojawić się też zezowanie („uciekanie” oka)
- zaburzenia widzenia obuocznego, zaburzenie stereoskopii i widzenia przestrzennego często jest efektem braku prawidłowego widzenia
- chroniczna kompensacja niewyrównanej wady wzroku zmusza oczy do długotrwałej nadmiernej akomodacji, a w konsekwencji prowadzi do problemów z jej rozluźnieniem, spazmem akomodacji i pojawiania się nadmiernej miopizacji, która dodatkowo pogarsza widzenie
Należy pamiętać, że do pojawienia się nagłej krótkowzroczności, której dotąd nie było, prowadzą schorzenia oczu i układu nerwowego, w których dochodzi do nadmiernego skurczu akomodacyjnego i wzrostu napięcia całego układu akomodującego (mięśniowego) oka. Warto przypomnieć te schorzenia: porażenie mięśni, zaburzenia neurologiczne, choroby ogólne, choroby okulistyczne, np. zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego, guzy móżdżku, przysadki, choroba malformacja Arnolda–Chiariego, stany polekowe, np. antycholinoesteraza stosowana do leczenia jaskry, zaburzenia psychiczne, choć w większości przypadków przyczyny spazmu mają charakter funkcjonalny. Wymieniane są też zaburzenia dietetyczne jak nadmiar węglowodanów.
Dobre widzenie to więcej niż ostrość wzroku
Pojęcie dobrego widzenia u dzieci: związane jest nie tylko z prawidłową ostrością wzroku, ale także opiera się na prawidłowym zachowaniu widzenia obuocznego i przetwarzaniu obrazu w korze wzrokowej, akomodacji oraz zdolnościami okulomotorycznymi. Rozpowszechnienie wad wzroku oraz fakt, że wiele schorzeń narządu wzroku pozostaje niezdiagnozowanych u dzieci w wieku szkolnym, może mieć znaczący wpływ na zdolność dziecka do osiągnięcia i utrzymania wyraźnego widzenia, co odgrywa ważną rolę w osiągnięciach szkolnych, a także z objawami klinicznymi jak: bólami głowy, zaburzeniami postawy ciała, problemami z koncentracją, czy nieprawidłowym rozwojem psychoruchowym u dziecka. Brak właściwej korekcji okularowej w wadach refrakcji już u najmłodszych dzieci może prowadzić do niedowidzenia, zeza, najczęściej akomodacyjnego czego wyrazem może być trudność w samodzielnym funkcjonowaniu, zaburzeniach motorycznych i koordynacyjnych oraz do wad postawy ciała. Co potwierdzają nasze badania prowadzone z prof. Zwierko z Uniwersytetu Szczecińskiego. [3] [4]
Badanie przesiewowe w kierunku wykrywania wad refrakcji jest niezwykle ważne i powinno być wykonywane w ramach corocznego badania fizykalnego u wszystkich werbalnych dzieci przez POZ
Definicja, typy i przyczyny krótkowzroczności
Krótkowzroczność jest wadą refrakcji polegającą na dobrym widzeniu do bliży i gorszym do dali Krótkowzroczność definiowana jest jako stan w którym ekwiwalent sferyczny wady refrakcji przy rozluźnionej akomodacji wynosi ≤ −0, 5 D. Normowzroczność oznacza brak wady refrakcji.
Znaczenie czynników genetycznych
- Geny z nimi związane dziedziczą się głównie jako cechy autosomalne dominujące, istotne znaczenie ma także addycyjny efekt działania wielu genów
- Wydaje się, że wpływ środowiska (np. ilość czasu poświęcanego na pracę z bliska) może mieć znaczenie głównie u osobników genetycznie predysponowanych. Ta różnorodność sprawia, że obraz dziedziczenia wad refrakcji, w tym krótkowzroczności, nie jest jeszcze do końca poznany.
- Co do dziedziczenia krótkowzroczności postępującej, to przyjmuje się, że może się ona dziedziczyć w sposób autosomalnie dominujący, autosomalnie recesywny i związany z chromosomem X, jak również w sposób wielogenowy.
Podział krótkowzroczności
Przyjęto podział krótkowzroczności na refrakcyjną, osiową i mieszaną.
- W krótkowzroczności refrakcyjnej zbyt silnie działający układ optyczny oka załamuje promienie świetlne wpadające do gałki ocznej przed siatkówką, co sprawia, że w plamce powstaje nieostry obraz.
- W krótkowzroczności osiowej gałka oczna jest zbyt długa, co powoduje załamanie promieni świetlnych przed siatkówką.
- W krótkowzroczności mieszanej łączą się te dwie wersje wady refrakcji.
Czynniki środowiskowe
Etiopatogenezę krótkowzroczności można podzielić na czynniki genetyczne i środowiskowe. Coraz większą uwagę zwraca się na wpływ warunków środowiskowych takich jak zbyt długa praca do bliży, nadmierne korzystanie ze smartfonów i laptopów, bez przerw, w złych warunkach oświetlenia i coraz krótszy czas spędzany na świeżym powietrzu w godzinach dziennych. [5]
Kontrola progresji i leczenie krótkowzroczności
Leczenie krótkowzroczności jest różnorodne. Nie ma jednak metody, która w 100% dawałaby efekt zahamowania postępu pojawiającej się wady refrakcji. Przedstawiając poszczególne możliwości leczenia krótkowzroczności należy zauważyć, że ostateczną decyzję podejmuje lekarz okulista dostosowując metodę terapeutyczną do pacjenta, jego wieku, momentu pojawienia się wady, rocznego przyrostu wielkości wady.
Od początku XXI wieku obserwowane są alarmujące tendencje do wzrostu przypadków krótkowzroczności na świecie. Aktualnie statystyki zwracają uwagę na Azję Wschodnią, gdzie odsetek młodych dorosłych z tą wadą wzroku osiąga ponad 90%, zaś w USA i Europie dochodzi już do 50%. W 2000 roku szacowano, że 22, 9% światowej populacji miało krótkowzroczność a 2, 7% - krótkowzroczność wysoką, jednak do 2050 roku liczby te wzrosną odpowiednio do 49, 7% i 9, 8%. Oznacza to, że 1 miliard osób będzie miało wysoką krótkowzroczność. Zatem opóźnienie wystąpienia krótkowzroczności i zahamowanie jej progresji u dzieci w wieku szkolnym jest potencjalnie kluczem w ograniczeniu liczby przypadków wysokiej krótkowzroczności w późniejszym etapie życia [2].
Najnowsze wieloośrodkowe badania promowane przez International Myopia Institute (IMI), wraz z grupą 85 multidyscyplinarnych ekspertów w tej dziedzinie, propagują najprostsze formy terapii krótkowzroczności takie jak:
1. Czas na zewnątrz i aktywność fizyczna
Wyniki badań w piśmiennictwie potwierdziły, że zwiększenie czasu spędzanego na zewnątrz od 1 do 3 godzin dziennie może obniżyć ryzyko wystąpienia krótkowzroczności o 50%. Z kolei w metaanalizie z 2012 roku wskazano że aktywność na świeżym powietrzu prowadzi do obniżenia ryzyka rozwoju krótkowzroczności o 2% dla każdej dodatkowej godziny spędzonej na zewnątrz w ciągu tygodnia
Czas spędzany na świeżym powietrzu ma istotne działanie hamujące progresję krótkowzroczności Prawdopodobny mechanizm działania: większa jasność otoczenia, redukcja rozmycia peryferyjnego, wyższy poziom witaminy D, inne spektrum chromatyczne światła występujące na zewnątrz, większa aktywność fizyczna na dworze, ograniczenie pracy do bliży, zachowanie rytmu dobowego oraz inna charakterystyka częstotliwości przestrzennej.
- Jest to prosta, efektywna kosztowo metoda.
- Aktualne wytyczne WHO > aktywność fizyczna co najmniej 2 godziny dziennie.
- Dla optymalnego efektu rozważyć czas spędzany na zewnątrz jako komplementarny dla innych metod hamowania progresji krótkowzroczności 0, 5 godziny dziennie.
- Kluczowa jest ekspozycja na światło dzienne, a nie same ćwiczenia.
- Prawdopodobny mechanizm to zwiększony wyrzut dopaminy związany z wyższym poziomem oświetlenia na zewnątrz który spowalnia przyrost długości osiowej gałki ocznej.
Aktywność fizyczna wpływa na stabilizację ostrości wzroku i obniżenie progresji krótkowzroczności niskiego i średniego stopnia
- Ćwiczenia wykonywane na zewnątrz obniżają częstość występowania krótkowzroczności
- 23% redukcja występowania krótkowzroczności w ciągu 3 lata przy dodatkowych 40 minutach spędzanych na zewnątrz (Guangzhou)
- 52% redukcja występowania krótkowzroczności u dzieci spędzających 80 minut codziennie na zewnątrz (Taiwan)
- 30% redukcja progresji krótkowzroczności u dzieci spędzających czas na zewnątrz
- Zaobserwowano przyśpieszenie progresji krótkowzroczności podczas pandemii COVID-19
2. Metody optyczne i inne metody kontroli krótkowzroczności
Terapia powtarzanym światłem czerwonym o niskiej intensywności (RLRL)
Na pierwszym miejscu na dzień dzisiejszy wymienia się leczenie światłem czerwonym bez lub z zastosowaniem okularów korekcyjnych ze szkłami technologii DIMS
Podkreśla się znaczny bo aż 87, 7% zahamowanie progresji krótkowzroczności przy zastosowaniu tej metody terapii: Repeated Low-Level Red-Light Therapy (RLRL).
Metoda RLRL polega na miejscowym naświetlaniu siatkówki światłem czerwonym o niskim natężeniu (ok. 1600 luksów). Została ona zaklasyfikowana do grupy 1 według normy ANSI Z80. 36–2021, 6 co potwierdza jej bezpieczeństwo w klinicznych zastosowaniach okulistycznych. W przeciwieństwie do tradycyjnych laserów terapeutycznych, terapia RLRL wykorzystuje znacznie niższą energię (0, 29 mW), dzięki czemu nie dochodzi do powstania efektów termicznych. Przypuszcza się, że mechanizm terapeutyczny tej metody opiera się na fotobiomodulacji (PBM) wywołanej energią lasera, co może prowadzić do pogrubienia warstwy naczyniówki.
Inne hipotezy zwiększenie uwalniania dopaminy w siatkówce i naczyniówce oka przez światło czerwone powoduje pogrubienie siatkówki poprzez uwalnianie tlenku azotu. Dopamina jako neuroprzekaźnik powoduje też hamowanie wzrostu gałki, poprzez aktywację receptorów beta regulując rozwój refrakcji oka. Leczenie: 2 lata → 75% redukcja progresji i wydłużania gałki ocznej. Profilaktyka: 1 rok → 54, 1% efektywność zapobieganiu pojawienia się krótkowzroczności.
Ortokeratologia
Stosowanie specjalnych soczewek kontaktowych, które zakładane na noc wywierają ucisk na centralną powierzchnię rogówki zmieniają krzywiznę rogówki, powodując czasowe zmniejszenie wady.
Można korygować krótkowzroczność do -5, 0 D i astygmatyzm do -1, 5 D.
Badania kliniczne określają skuteczność działania ortokorekcji od 30% nawet do 59%, natomiast wpływ na efektywność leczenia ma wiele czynników dodatkowych, takich jak wyjściowa wada refrakcji (niższa skuteczność u dzieci z wysoką miopią) czy wiek pacjenta podczas rozpoczęcia leczenia (większa skuteczność u młodszych dzieci). Można łączyć terapię światłem czerwonym z ortokeratologią.
Okulary i soczewki kontaktowe
Tradycyjne okulary jednoogniskowe i standardowe miękkie soczewki kontaktowe korygują wadę refrakcji, ale nie są metodami kontroli progresji. MiSight jest specjalną soczewką kontaktową przeznaczoną do kontroli krótkowzroczności. Po 2 latach obserwacji krótkowzroczność postępowała wolniej w grupie MiSight w porównaniu z grupą kontrolną (0, 45 D vs 0, 74 D, p < 0, 001) i wystąpiło mniejsze wydłużenie osiowe w grupie MiSight w porównaniu z grupą jednookularową (0, 28 mm vs 0, 44 mm, p < 0, 001). Stosowanie soczewek MiSight CL spowodowało mniejszą progresję krótkowzroczności (39, 32%) i mniejszy wzrost osiowy oka (36, 04%) po 2 latach w porównaniu ze stosowaniem okularów.
Soczewki DISC 1day
Soczewki DISC 1day – dostępne w Chinach
W tych soczewkach krótkowzroczność postępowała o 25% wolniej u dzieci z grupy DISC w porównaniu z dziećmi z grupy kontrolnej (0, 30 D/rok vs 0, 4 D/rok). Podobnie, wydłużenie osiowe było mniejsze u dzieci w grupach DISC i SV (0, 13 mm/rok vs 0, 18 mm/rok).
Efekt leczenia korelował dodatnio z czasem noszenia soczewek DISC
Krótkowzroczność u dzieci, które nosiły soczewki DISC przez ≥ 5 godzin dziennie, postępowała o 46% mniej niż u dzieci z grupy SV.
Soczewki okularowe wykorzystujące rozogniskowanie obwodowe
Tradycyjna korekta krótkowzroczności prowadzi do obwodowego rozmycia nadwzrocznego, co może prowadzić do wydłużenia osiowego.
Rozogniskowanie krótkowzroczności można osiągnąć za pomocą ortokeratologii, soczewek kontaktowych, laserowej chirurgii refrakcyjnej i soczewek okularowych co zmniejsza wydłużanie gałki względem osi.
Mechanizm spowalniania wydłużania gałki, polega na wytwarzaniu krótkowzroczności obwodowej. Tę rolę spełniają soczewki okularowe specjalnej technologii: Defocus Incorporated Multiple Segments (DIMS)
- DIMS – Technologia Defocus Incorporated Multiple Segments czyli soczewki zawierające wiele segmentów rozmycia została zaprojektowana przez Hong Kong Polytechnic University. Opisana w dokumencie z badań klinicznych jako obejmująca centralną strefę optyczną (o średnicy 9 mm) do korekcji wad refrakcji do dali oraz pierścieniową strefę wieloogniskową z wieloma segmentami (o średnicy 33 mm) o względnie dodatniej mocy (+3, 50 D). Średnica każdego segmentu wynosi 1, 03 mm. MyoSmart
- HAL — highly aspherical lenslets: Soczewki HAL są ułożone równolegle w pierścień otaczający przezroczystą strefę centralną z pierścieniami rozciągającymi się aż do obwodu soczewki. Moc soczewek asferycznych różni się w zależności od pierścienia (wszystkie soczewki w każdym pierścieniu mają taką samą moc).
- Soczewki z technologią optyki dyfuzyjnej (DOT) wykorzystują dyfuzory. Czyli tysiące małych elementów na całej soczewce, w kształcie kropek, które rozpraszają światło na siatkówce. Niewielka (około 5 mm) centralna część soczewki nie zawiera tych kropek, zapewniając wyraźne widzenie i ułatwiając weryfikację mocy soczewki.
- Soczewki Cylindrical Annular Refractive Element (CARE) Cylindryczne Pierścieniowe Elementy Refrakcyjne zostały zaprojektowane przez Uniwersytet Medyczny w Wenzhou. ZEISS
MyoCare wykazała bezwzględną zmianę ekwiwalentu sferycznego (SE) o 0,31 D (względna skuteczność 48%), a MyoCare S o 0,29 D (45%) w porównaniu z tradycyjnymi okularami. Po 12 miesiącach redukcja długości osiowej (AL) wyniosła 0,13 mm (41%) dla MyoCare i 0,11 mm (34%) dla MyoCare S.
Soczewki perifokalne MyCon to soczewki okularowe o poziomej asymetrycznej konstrukcji. Okołoogniskowe rozogniskowanie jest tworzone wzdłuż południka poziomego, pozostawiając południk pionowy jako nominalną wartość załamania dla dziecka
Stałe noszenie okularów perifokalnych zmniejsza tempo progresji krótkowzroczności u dzieci o 4, 5 razy w porównaniu z początkowym tempem i o 1, 6 razy (o 60%) w porównaniu z grupą kontrolną
Atropina w małych stężeniach
Zastosowanie Atropiny Autorzy wskazują na skuteczność 0, 01% atropiny w zapobieganiu progresji krótkowzroczności. Lek ten jest antagonistą acetylocholinowych receptorów muskarynowych Pierwotnie używany w krótkowzroczności zgodnie z hipotezą w której nadmierna akomodacja prowadzi do rozwoju krótkowzroczności. Nadal jest niejasny mechanizm nieakomodacyjny tego leku. Być może poprzez receptory muskarynowe siatkówki i twardówki, lub receptory γ-aminomasłowe (GABA). Istotnymi niekorzystnymi efektami działania tego leku są: efekty niepożądane (światłowstręt, problemy z ostrością wzroku do bliży), efekt z odbicia.
Kontrowersje co do wyników różnych badań: CHAMP study (Childhood Atropine for Myopia Progression) – większy efekt hamowania progresji przy atropinie 0, 01% niż 0, 02%. Mniejszy efekt na populacji kaukaskiej, co może być tłumaczone inną farmakokinetyką lub sposobem wytwarzania kropli z atropiną.
Badania: ATOM (Atropine for the Treatment of Myopia) 1 i 2 – badania oceniające bezpieczeństwo i skuteczność terapii ATOM 1 – wskazuje, że 1% krople do oczu z atropiną były skuteczne w kontrolowaniu progresji krótkowzroczności, ale powodowały skutki uboczne związane z cykloplegią i rozszerzeniem źrenic. Badania ATOM 2 – Atropina 0, 01% ma minimalne skutki uboczne w porównaniu z atropiną 0, 1% i 0, 5% i zachowuje porównywalną skuteczność w kontrolowaniu postępu krótkowzroczności.
Inne badania: LAMP study (Low-Concentration Atropine for Myopia Progression) - porównanie efektu działania atropiny o stężeniu 0, 01%, 0, 02% i 0, 05%. Wyniki: Krople do oczu z atropiną 0, 05%, 0, 025% i 0, 01% zmniejszały progresję krótkowzroczności w sposób zależny od stężenia. Wszystkie stężenia były dobrze tolerowane bez negatywnego wpływu na jakość życia związaną z widzeniem. Spośród 3 zastosowanych stężeń 0, 05% atropina była najskuteczniejsza w kontrolowaniu progresji SE i wydłużenia AL w okresie 5 lat.
Zgodnie z badaniami atropina 0, 05% mogłaby być standardem leczenia. Po 2 latach leczenia można bezpiecznie spróbować odstawić atropinę - nawet w przypadku progresji w ciągu 3. roku, powrót do terapii po roku nie prowadzi do gorszych rezultatów, niż terapia ciągła
Badania 3 fazy nad lekiem NVK002 (Vyluma) – krople do oczu z siarczanem atropiny 0, 01% i 0, 02% niezawierające środków konserwujących, podawane na noc i przeznaczone dla pacjentów w wieku od 3 do 17 lat.
- 0, 01% atropina: Znacznie zwiększa liczbę pacjentów z mniejszą progresją krótkowzroczności (OR 4, 54). Spowalnia progresję sferycznego równoważnika refrakcyjnego (SER) o 0, 24 D. Spowalnia wydłużenie długości osiowej gałki ocznej o 0, 13 mm.
- 0, 02% atropina: Spowalnia wydłużenie długości osiowej gałki ocznej o 0, 08 mm, ale nie zwiększa znacząco liczby pacjentów z mniejszą progresją krótkowzroczności.
- III kwartał 2024 r. odpowiedzi na pytania Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA). NVK002 możliwość przechowywania w temperaturze pokojowej przez co najmniej 24 miesiące, pakowane w sterylne, jednodawkowe ampułki.
Metody chirurgiczne
Metody chirurgiczne nie mają zastosowania u dzieci.
Laserowa korekcja krótkowzroczności i astygmatyzmu krótkowzrocznego u dzieci nie jest stosowana z uwagi na rozwój i wzrost gałki ocznej.
Leczenie chirurgiczne - zabieg wzmocnienia tylnego bieguna gałki ocznej za pomocą materiału biologicznego – skleroplastyka, niestosowana obecnie (nie udokumentowane zahamowanie rozwoju krótkowzroczności). Operacja tylnego wzmocnienia twardówki, wzmacniająca słaby obszar twardówki w okolicy bieguna tylnego i blokująca ciągłe wydłużanie osiowej długości gałki ocznej. Skleroplastyka poprawia przepływ krwi w tętnicy środkowej siatkówki oraz w naczyniówce. Grubość i twardość twardówki powiększa się (mechaniczne wzmocnienie).
Publikacje i materiały przywołane przez autorkę
- Monika Modrzejewska, Magdalena Durajczyk. Evaluation of the Prevalence of Refractive Defects and Ocular Function in a Group of 1518 Children Aged 8 Years in Northwestern Poland—A Retrospective Study. Journal of Clinical Medicine 2023; 12(8):2880. DOI: 10.3390/jcm12082880. DOI · PUM · PubMed/PMC
- Monika Modrzejewska. Podsumowanie wyników badań przesiewowych okulistycznych przeprowadzonych w ramach programu polityki zdrowotnej Gminy Miasto Szczecin: „Wykrywanie wad i schorzeń narządu wzroku wśród uczniów klas II szkół podstawowych”. 52. Zjazd Okulistów Polskich, Szczecin – online, 18–19 czerwca 2021, Program i streszczenia. PUM
- Jarosław Domaradzki, Monika Modrzejewska, Dawid Koźlenia, Teresa Zwierko. Assessment of the Functional Form of the Relationship between Balance Control and Physical Activity Regarding Demographic, Anthropometrical, and Eye Impairment Explanatory Covariates in 9- to 11-Year-Old Children: Results of Polynomial and Cluster Analyses. Biology 2022; 11(11):1663. DOI: 10.3390/biology11111663. DOI · PUM · PubMed/PMC
- Monika Modrzejewska, Jarosław Domaradzki, Wojciech Jedziniak, Beata Florkiewicz, Teresa Zwierko. Does Physical Activity Moderate the Relationship between Myopia and Functional Status in Children 9–11 Years of Age?. Journal of Clinical Medicine 2022; 11(19):5672. DOI: 10.3390/jcm11195672. DOI · PUM · PubMed/PMC
- Magdalena Durajczyk, Ewa Grudzińska, Aleksandra Obszańska, Monika Modrzejewska. Myopia. Definition and Classification According to the Latest Knowledge. OphthaTherapy 2021; 8(4):226–231. DOI: 10.24292/01.OT.021221. DOI · strona publikacji · PUM
- Ewa Grudzińska, Monika Modrzejewska. Ocena wpływu aktywności fizycznej na stan narządu wzroku – aktualny stan wiedzy. 52. Zjazd Okulistów Polskich, 2021, Program i streszczenia. PUM
- Ewa Grudzińska, Monika Modrzejewska. Axial Length in Patients with Myopia and Interpretation of Pattern Electroretinogram Recordings. Clinical Ophthalmology 2021; 15:2815–2821. DOI: 10.2147/OPTH.S308604. DOI · PubMed/PMC
Pisownię nazwiska „Aleksandra Obszańska” przyjęto za oficjalną stroną czasopisma i identyfikatorem ORCID. W pliku źródłowym występował wariant „Obszyńska”.
Autorka artykułu i autorzy przywołanych prac
Autorką tekstu strony jest prof. Monika Marzanna Modrzejewska. Pozostałe osoby poniżej są autorami lub współautorami publikacji wykorzystanych w materiale; nie należy oznaczać ich jako współautorów samej strony, lecz jako autorów cytowanych prac.