Perspektywa epidemiologa · Polska · Europa · świat · 2050
Epidemiologia krótkowzroczności: dlaczego rok 2050 jest punktem zwrotnym
Krótkowzroczność nie rozprzestrzenia się jak infekcja. Jej wzrost osiągnął jednak skalę problemu populacyjnego.
Coraz wcześniejszy początek, więcej lat progresji i rosnąca liczba osób z wysoką krótkowzrocznością oznaczają konsekwencje, które będą widoczne przez całe życie obecnego pokolenia dzieci.
Stan przeglądu źródeł:
01 · Świat
Krótkowzroczność przestała być problemem jednostki
W epidemiologii słowo „epidemia” nie musi oznaczać choroby zakaźnej. Może opisywać gwałtowny wzrost częstości zjawiska, które zaczyna wpływać na całe populacje, system ochrony zdrowia, edukację i przyszłe ryzyko niepełnosprawności wzrokowej. Krótkowzroczność spełnia dziś te warunki.
Najczęściej cytowany model globalny oszacował wzrost częstości krótkowzroczności z 22,9% w 2000 r. do 49,8% w 2050 r., a wysokiej krótkowzroczności z 2,7% do 9,8%. Model został opublikowany przez Holden i wsp. w 2016 r. i jest przywoływany w raporcie WHO o wzroku. [1] [4]
Nowsza metaanaliza, odnosząca się wyłącznie do dzieci i młodzieży, odpowiada na inne pytanie. W 276 badaniach obejmujących ponad 5,4 mln uczestników oszacowano wzrost rozpowszechnienia z 24,32% w 1990 r. do 35,81% w 2023 r. oraz projekcję 39,80% w 2050 r. — ponad 740 mln dzieci i nastolatków. [2]
Interaktywna wizualizacja
2050: dwa modele, dwie populacje
Holden i wsp., 2016: krótkowzroczność 22,9% → 49,8%; wysoka krótkowzroczność 2,7% → 9,8%.
Dane użyte w wykresie
| Populacja | Rok | Wartość | Miara |
|---|---|---|---|
| Cała populacja | 2000 | 22,9% | Krótkowzroczność |
| Cała populacja | 2050 | 49,8% | Krótkowzroczność |
| Cała populacja | 2000 | 2,7% | Wysoka krótkowzroczność |
| Cała populacja | 2050 | 9,8% | Wysoka krótkowzroczność |
| Dzieci i młodzież | 1990 | 24,32% | Krótkowzroczność |
| Dzieci i młodzież | 2023 | 35,81% | Krótkowzroczność |
| Dzieci i młodzież | 2050 | 39,80% | Krótkowzroczność |
02 · Europa
Europa nie znajduje się poza zasięgiem tego trendu
Metaanaliza z 2025 r. objęła 22 badania z 14 państw europejskich i 128 012 uczestników. Łączna częstość krótkowzroczności wyniosła 23,5%, ale wyniki były bardzo zróżnicowane. Badania z cykloplegią dawały niższy szacunek niż badania bez cykloplegii: 18,9% wobec 31,2%. [3]
To nie jest techniczny szczegół. Bez porażenia akomodacji badanie może zawyżać częstość krótkowzroczności u dzieci. Europejskie dane powinny być porównywane według wieku i metody badania, a nie tylko według pojedynczej liczby w nagłówku.
03 · Polska
Mamy wyraźne sygnały ostrzegawcze, ale nadal nie mamy pełnej mapy kraju
W badaniu opublikowanym w 2007 r., obejmującym 4422 dzieci i nastolatków w wieku 6–18 lat z północno-zachodniej Polski, krótkowzroczność stwierdzono u 13,3% badanych. Autorzy odnotowali wyraźny wzrost częstości między 7. a 8. rokiem życia. [8]
W odrębnej retrospektywnej analizie 1518 ośmioletnich dzieci badanych w latach 2017–2019 w północno-zachodniej Polsce krótkowzroczność rozpoznano u 16,8% uczestników. [9]
Tych wyników nie wolno przedstawiać jako jednej, ciągłej krajowej serii czasowej. Badania obejmowały inne grupy wieku, inne okresy i inne projekty badawcze. Pokazują jednak, że problem jest realny i że Polska potrzebuje powtarzalnych, ogólnokrajowych badań z cykloplegią, biometrią osiową i spójną metodologią.
Dzieci i młodzież 6–18 lat
4422 uczestników · badanie regionalne · cykloplegia
Ośmiolatki
1518 uczestników · północno-zachodnia Polska · cykloplegia
Powtarzalnej reprezentatywnej serii krajowej
To luka ważniejsza niż efektowna, lecz metodologicznie nieporównywalna liczba.
04 · Środowisko
Choroba cywilizacyjna nie oznacza wojny z technologią
Predyspozycja genetyczna ma znaczenie, ale geny populacji nie zmieniają się w tempie obserwowanym w ostatnich dekadach. Szybki wzrost częstości wskazuje na silny udział środowiska: długiej edukacji, intensywnej pracy z bliska, ograniczonego czasu na zewnątrz i życia przeniesionego do wnętrz. [6]
Komputery i telefony są niezbędne do nauki, komunikacji i pracy. Problemem nie jest samo istnienie ekranu, lecz sposób używania: długa, nieprzerwana praca z niewielkiej odległości, brak zmiany ogniskowania i wypieranie aktywności na zewnątrz.
Metaanaliza z 2025 r. obejmująca 45 badań i 335 524 uczestników wykazała, że każda dodatkowa godzina dziennego czasu ekranowego była związana z 21% wyższymi szansami krótkowzroczności. Krzywa rosła szczególnie między 1 a 4 godzinami dziennie. Pewność dowodów oceniono jednak jako niską, a większość badań obserwacyjnych nie pozwala dowieść związku przyczynowego. [7]
Powiązanie czasu ekranowego z krótkowzrocznością
OR względem braku ekspozycjiZwiązek obserwacyjny, nie dowód przyczynowości. GRADE: niska pewność.
Pokaż punkty użyte w wykresie
| Godziny dziennie | OR |
|---|---|
| 0 | 1,00 |
| 1 | 1,05 |
| 2 | 1,29 |
| 3 | 1,65 |
| 4 | 1,97 |
| 5 | 2,24 |
Praca z bliska
Długa ekspozycja bez przerw i mała odległość obserwacji zwiększają obciążenie środowiskowe.
Mniej światła dziennego
Czas na zewnątrz pozostaje najbardziej konsekwentnie obserwowanym czynnikiem ochronnym przed początkiem miopii.
Wcześniejszy start
Im wcześniej pojawia się wada, tym więcej lat pozostaje na dalszy wzrost oka.
Presja edukacyjna
Model życia oparty niemal wyłącznie na bliskich zadaniach tworzy środowisko sprzyjające miopii.
05 · Mechanizm populacyjnego ryzyka
To nie tylko kolejne „minusy”. Oko naprawdę się wydłuża
Przesuń, aby zobaczyć zmianę
Model edukacyjny
Przesuń suwak i zobacz zmianę osi przednio-tylnej
To wizualizacja poglądowa, a nie kalkulator długości osiowej ani narzędzie diagnostyczne. Jej celem jest pokazanie, że wraz z elongacją zmienia się anatomia oka, nie tylko liczba dioptrii.
Końcowe klatki pokazują model możliwych zmian tylnego bieguna przy bardzo wysokiej miopii. Nie oznacza to, że takie uszkodzenia wystąpią u każdego dziecka.
Przejdź do kalkulatora siatek centylowychIMI podkreśla, że progresja krótkowzroczności u dzieci wynika niemal wyłącznie z elongacji osiowej. W oku krótkowzrocznym wzrost osiowy przyspiesza jeszcze przed rozpoznaniem wady i po jej początku. [6]
Kliniczny problem nie kończy się na niewyraźnym widzeniu z daleka. Dłuższe oko oznacza większe życiowe ryzyko makulopatii krótkowzrocznej, odwarstwienia siatkówki i jaskry. Ryzyko rośnie wraz z nasileniem miopii, a nie dopiero po przekroczeniu jednej magicznej granicy. [11]
06 · Czas
Najważniejszym zasobem jest rok, którego dziecko nie straci
Wczesny początek krótkowzroczności oznacza dłuższy okres aktywnego wzrostu oka. Analiza Bullimore i Brennan wskazuje, że opóźnienie początku o rok może ograniczyć końcową wadę o około 0,75 D lub więcej w populacjach wschodnioazjatyckich; w danych nieazjatyckich efekt jest mniejszy, lecz nadal istotny klinicznie. [12]
Z punktu widzenia zdrowia publicznego profilaktyka początku i szybkie rozpoznanie nie są dodatkiem do leczenia. Są osobnym celem, ponieważ mogą zmienić całą trajektorię wzroku dziecka.
07 · Polska podczas pandemii
Lockdown pokazał, jak szybko środowisko wzrokowe dziecka może się zmienić
W polskim badaniu współautorstwa prof. Michała Szymona Nowaka oceniono 61 dzieci w wieku 7–17 lat. Przed pandemią większa ilość czasu na zewnątrz była związana z mniejszym prawdopodobieństwem krótkowzroczności. Podczas zamknięcia szkół czas na zewnątrz u dzieci bez miopii spadł do poziomu obserwowanego u dzieci krótkowzrocznych. [10]
To niewielkie badanie obserwacyjne i nie pozwala opisać trendu całej Polski. Jest jednak ważnym sygnałem mechanizmu: warunki życia mogą zmienić się szybciej niż system badań populacyjnych zdąży je zmierzyć.
08 · Perspektywa naukowa
Dlaczego głos prof. Michała Szymona Nowaka ma znaczenie epidemiologiczne
Prof. Michał Szymon Nowak nie wszedł do debaty o krótkowzroczności wyłącznie jako klinicysta. Epidemiologia okulistyczna jest głównym obszarem jego pracy naukowej od okresu doktoratu. Jego dorobek rozwijał się od badań młodych dorosłych, przez osobiście przebadaną kohortę 1107 osób, po analizy rejestrów obejmujących populację całej Polski.
W dokumentacji postępowania profesorskiego dorobek ten opisano jako pionierski dla Polski i Europy Środkowo-Wschodniej: obejmuje pierwsze krajowe analizy wybranych nowotworów oka, chorób siatkówki i procedur okulistycznych oraz wykorzystuje dane Narodowego Funduszu Zdrowia i Krajowego Rejestru Nowotworów. [14]
Doktorat i wybór epidemiologii okulistycznej
Badania populacji młodych dorosłych na podstawie wieloletnich danych komisji wojskowych.
Pierwsze publikacje populacyjne
Upośledzenie widzenia, wady refrakcji i choroby oczu u młodych dorosłych w Polsce.
1107 osób przebadanych osobiście
Przyczyny upośledzenia widzenia, ślepoty i chorób oczu w populacji dorosłych centralnej Polski.
Badania rejestrowe całej Polski
Analizy ogólnokrajowe obejmujące populację ponad 38 mln mieszkańców.
Vision Loss Expert Group
Włączenie do międzynarodowego konsorcjum współpracującego z WHO i Global Burden of Disease.
Tytuł profesora i #PunktZwrotny2050
Przełożenie epidemiologii na publiczny apel o wczesne, skoordynowane działanie.
09 · Zdrowie publiczne
Punkt zwrotny 2050: co musi zmienić się dziś
Stały nadzór epidemiologiczny
Powtarzalne, ogólnopolskie badania z cykloplegią i pomiarem długości osiowej.
Więcej czasu na zewnątrz
Rozwiązania szkolne i rodzinne, które nie zależą wyłącznie od świadomości pojedynczego rodzica.
Higiena pracy z bliska
Przerwy, rozsądna odległość i ograniczanie nieprzerwanych bloków bliskiego patrzenia.
Wczesne wykrywanie
Badanie refrakcji w cykloplegii, identyfikacja premyopii i ocena czynników ryzyka.
Biometria, nie tylko dioptrie
Monitorowanie osiowej trajektorii wzrostu oka, a nie wyłącznie wymiana szkieł na mocniejsze.
Aktywna kontrola progresji
Dobór metody do dziecka, z monitorowaniem skuteczności i bezpieczeństwa.
„Szanowni Państwo, jeżeli nie zawrócimy z tej ścieżki, czeka nas dotkliwa pandemia krótkowzroczności, której nie da się wyleczyć żadnym sposobem. Da się ją zatrzymać jedynie zdecydowaną, skoordynowaną interwencją — i ta interwencja musi rozpocząć się dziś.”
10 · Dalsza ścieżka
Ta strona wyjaśnia „dlaczego”. Kolejne pokazują „jak” i „gdzie”.
Epidemiologia nie zastępuje indywidualnego badania ani decyzji klinicznej. Pokazuje natomiast, dlaczego bierne czekanie nie może być jedyną odpowiedzią systemu na progresję krótkowzroczności u dzieci.
Źródła
Bibliografia i materiały źródłowe
- Holden BA, Fricke TR, Wilson DA, et al. Global Prevalence of Myopia and High Myopia and Temporal Trends from 2000 through 2050. Ophthalmology. 2016;123(5):1036–1042. DOI ↗
- Liang J, et al. Global prevalence, trend and projection of myopia in children and adolescents from 1990 to 2050. British Journal of Ophthalmology. 2025. DOI ↗
- Moreira-Rosário A, et al. Prevalence of myopia in Europe: a systematic review and meta-analysis of data from 14 countries. The Lancet Regional Health – Europe. 2025. DOI ↗
- World Health Organization. World report on vision. Geneva: WHO; 2019. WHO ↗
- World Health Organization. Blindness and vision impairment — Fact sheet. Aktualizacja 10 lutego 2026. WHO ↗
- Bullimore MA, Saunders KJ, Baraas RC, et al. IMI—Interventions for Controlling Myopia Onset and Progression 2025. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2025;66(12):39. DOI ↗
- Ha A, et al. Digital Screen Time and Myopia: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. JAMA Network Open. 2025;8(2):e2460026. DOI ↗
- Czepita D, Mojsa A, Ustianowska M, Czepita M, Lachowicz E. Prevalence of myopia and hyperopia in a population of Polish schoolchildren. Ophthalmic and Physiological Optics. 2007;27(1):60–65. DOI ↗
- Modrzejewska M, Durajczyk M. Evaluation of the Prevalence of Refractive Defects and Ocular Function in a Group of 1518 Children Aged 8 Years in Northwestern Poland. Journal of Clinical Medicine. 2023;12(8):2880. DOI ↗
- Kanclerz P, Lança C, Radomski SA, Nowak MS. The outdoor time in non-myopic children has decreased to that of myopic children during the SARS-CoV-2 pandemic. Romanian Journal of Ophthalmology. 2023;67(1):33–40. DOI ↗
- Haarman AEG, Enthoven CA, Tideman JWL, et al. The Complications of Myopia: A Review and Meta-Analysis. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2020;61(4):49. DOI ↗
- Bullimore MA, Brennan NA. Myopia: An ounce of prevention is worth a pound of cure. Ophthalmic and Physiological Optics. 2023. DOI ↗
- Bourne RRA, et al. Effective refractive error coverage in adults aged 50 years and older: estimates from population-based surveys in 61 countries. The Lancet Global Health. 2022;10(12):e1754–e1763. DOI ↗
- Prof. dr hab. n. med. Michał Szymon Nowak — profil naukowy, wybrane publikacje i działalność. Strona profesora ↗
- Nowak MS. Stanowisko eksperckie i wytyczne wdrożenia klinicznego dotyczące postępowania w progresji krótkowzroczności u polskich dzieci i młodzieży. 2026. Zenodo / DOI ↗
- Kancelaria Prezydenta RP. Nominacje profesorskie — Michał Szymon Nowak. Oficjalny rekord ↗