Perspektywa praktyka · optometria · ortoptyka · mistrzostwo optyczne
Krótkowzroczność w praktyce: od pierwszego sygnału do okularów na nosie dziecka
Najczęściej nie spotykam dziecka wtedy, gdy problem jest już pięknie nazwany, opisany i rozwiązany. Spotykam je wcześniej — podczas przesiewu, przy pierwszym mrużeniu oczu, zbyt bliskim pochylaniu się nad kartką albo przy wyborze pierwszej oprawy. I spotykam je ponownie później, kiedy recepta musi stać się dobrze wykonanymi okularami, a zalecenie — codziennym nawykiem całej rodziny.
01 · Notatnik z terenu
Co zobaczyłam podczas badań przesiewowych
Na początku roku szkolnego 2025/2026 prowadziłam badania przesiewowe dzieci w moim salonie optycznym na południu Polski. Każdego dnia widziałam, jak wiele problemów ze wzrokiem pozostaje niezauważonych — często dlatego, że dziecko nie potrafi jeszcze powiedzieć, że widzi inaczej.
U wielu dzieci stwierdzałam nieprawidłowości wymagające pogłębionej oceny. Były wśród nich różne postacie zeza — jawne, ukryte i skośne — a także wcześniej nierozpoznane niedowidzenie, nieskorygowana nadwzroczność i zaburzenia widzenia obuocznego. Najczęściej powracającym problemem była jednak krótkowzroczność. Niekiedy rodzic po raz pierwszy dowiadywał się, że dziecko, które „siedzi za blisko”, „nie lubi czytać z tablicy” albo „jest roztargnione”, może po prostu nie widzieć tego, co wszyscy uznają za oczywiste.
Trzeba to powiedzieć jasno: moje obserwacje nie są reprezentatywnym badaniem epidemiologicznym. Nie można na ich podstawie obliczać częstości wad wzroku w Małopolsce ani w całej południowej Polsce. To zapis codziennej pracy w jednym salonie optycznym — ważny, lecz nienadający się do formułowania wniosków dotyczących całej populacji.
Część rodziców reagowała niedowierzaniem. Rozumiem to. Badanie odbywało się z inicjatywy miejsca, w którym wykonuje się również okulary, więc pojawiała się obawa: „czy ktoś nie próbuje nam czegoś sprzedać?”. Nie wdawałam się w spór. Zalecałam niezależną konsultację lekarską. Kiedy rodzice wracali z rozpoznaniem potwierdzającym potrzebę dalszego postępowania, najważniejsze było dla mnie to, że problem dziecka został zauważony odpowiednio wcześnie.
02 · Pierwszy filtr
Przesiew nie jest diagnozą. Jest sygnałem, którego nie wolno zgubić
Badanie przesiewowe ma odpowiedzieć na prostsze pytanie niż pełna diagnostyka: czy widzę coś, co wymaga dokładniejszej oceny? Sprawdzam ostrość widzenia, zachowanie oczu, podstawowe elementy refrakcji i funkcji wzrokowych. Szukam asymetrii, odchylenia, trudności, których dziecko samo może nie umieć nazwać.
Nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie choroby. Oznacza, że sprawy nie wolno zamknąć zdaniem „wyrośnie z tego” albo „pewnie jest zmęczone”. Kolejnym krokiem może być pogłębione badanie optometryczne i ortoptyczne, a gdy wynik wymaga decyzji medycznej — konsultacja lekarza okulisty.
Dobrze działający przesiew nie konkuruje z okulistą. Ma sprawić, że do lekarza trafi dziecko, które tego potrzebuje — we właściwym czasie i z dobrze opisaną przyczyną skierowania.
Wychwytuje nieprawidłowość
- ocenia podstawowe funkcje;
- wskazuje wynik wymagający dokładniejszej oceny;
- pokazuje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka;
- nie zastępuje rozpoznania lekarskiego.
Rozstrzyga problem medyczny
- pogłębia diagnostykę choroby;
- interpretuje wyniki klinicznie;
- kwalifikuje do leczenia lub zabiegu;
- określa dalsze postępowanie lekarskie.
Interaktywna ścieżka
Od pierwszego sygnału do kontroli
Rodzic, nauczyciel albo przesiew zauważa problem
Mrużenie oczu, siadanie blisko, trudność z tablicą, uciekanie oka lub brak objawów — dziecko często nie wie, że może widzieć inaczej.
Ocena optometryczna i ortoptyczna porządkuje sygnały
Sprawdzane są refrakcja, ostrość, widzenie obuoczne, ustawienie i ruchomość oczu oraz inne funkcje odpowiednie do wieku i współpracy dziecka.
Lekarz okulista uczestniczy w procesie, gdy potrzebna jest decyzja medyczna
Ocena chorób oka, cykloplegia, kwalifikacja do leczenia, farmakoterapia, zabieg lub interpretacja trudnego obrazu należą do ścieżki lekarskiej.
Plan musi pasować do konkretnego dziecka
Uwzględnia wiek, wynik badania, codzienne funkcjonowanie, zalecenia lekarza, możliwość regularnego noszenia korekcji i potrzebę dalszego monitorowania.
Recepta zostaje zamieniona w rzeczywiste okulary
Potrzebne są prawidłowe pomiary, odpowiednia oprawa, osadzenie soczewek, kontrola wykonania i dopasowanie gotowych okularów na twarzy dziecka.
Wydanie okularów nie kończy procesu
Sprawdzane są adaptacja, regularność noszenia, stabilność oprawy, funkcje wzrokowe i — gdy jest to wskazane — przebieg wzrostu oka oraz potrzeba ponownej konsultacji.
03 · Dowód i granica dowodu
Polska nie jest wyspą — ale gabinet nie może udawać instytutu epidemiologicznego
Moje doświadczenie z badań przesiewowych mówi mi, że problem wymaga uwagi. Badania naukowe pozwalają natomiast opisać jego skalę bez zgadywania. Dlatego liczby dzieci zbadanych w moim salonie nie przeliczam na odsetek dla całego regionu.
Mamy natomiast zweryfikowane polskie badanie prof. Moniki Modrzejewskiej i Magdaleny Durajczyk. W latach 2017–2019 przebadano po cykloplegii 1518 ośmioletnich dzieci z północno-zachodniej Polski. Krótkowzroczność stwierdzono u 16,8% uczestników, łagodną nadwzroczność u 37,6%, a astygmatyzm u 10,6%. [5]
To ważny wynik, ale nadal nie jest to badanie ogólnopolskie ani opis dzieci z południowej Polski. Uczciwa komunikacja nie osłabia przekazu. Przeciwnie — pozwala oddzielić doświadczenie gabinetu od danych naukowych i pokazać, że oba źródła wiedzy są potrzebne, choć odpowiadają na inne pytania.
Zobacz pełną perspektywę epidemiologiczną prof. Michała Szymona NowakaZweryfikowane badanie
16,8% krótkowzroczności w badanej grupie 1518 ośmiolatkówWizualizacja wyniku badania 1518 ośmiolatków z północno-zachodniej Polski z lat 2017–2019. Nie są to dane z badań OrtoKlaris ani szacunek dla południowej Polski.
Pełne wartości użyte w karcie
| Wynik | Odsetek |
|---|---|
| Łagodna nadwzroczność | 37,6% |
| Krótkowzroczność | 16,8% |
| Astygmatyzm | 10,6% |
04 · Ciągłość opieki
Salon optyczny bywa pierwszym i ostatnim miejscem tej samej drogi
Wiele rodzin nie zaczyna od kliniki. Wchodzi do salonu optycznego, bo dziecko potrzebuje nowych okularów, usiadło zbyt blisko telewizora albo nauczyciel poprosił o sprawdzenie wzroku. To miejsce jest dostępne, blisko domu i nie wymaga wcześniejszego rozpoznania problemu. Dlatego właśnie tutaj bardzo często pojawia się pierwszy sygnał.
Kiedy widzę wynik wymagający oceny lekarskiej, ścieżka nie może zatrzymać się przy ladzie z oprawami. Dziecko trafia do okulisty. Lekarz weryfikuje stan oka, wykonuje badania należące do jego kompetencji, stawia rozpoznanie medyczne i podejmuje decyzję o leczeniu lub dalszej diagnostyce. Potem rodzina często wraca do mnie — z receptą, zaleceniem, wynikiem cykloplegii albo planem kontroli.
W tym sensie salon optyczny bywa pierwszym i ostatnim ogniwem tej samej drogi: najpierw pomaga zauważyć problem, a na końcu zamienia zalecenie w korekcję, którą dziecko rzeczywiście będzie nosić. Na wydaniu okularów opieka się jednak nie kończy. Dziecko wraca na kontrolę, ponieważ korekcja, refrakcja, ustawienie oczu i długość osiowa mogą się zmieniać i wymagają porównywania kolejnych wyników.
rodzic · szkoła · przesiew · salon
optometria · ortoptyka
okulista, gdy jest potrzebny
mistrz optyki · dopasowanie
powrót do zespołu
05 · Zespół
Nie pytaj, kto jest lepszy. Zapytaj, kto ma wykonać swoją część pracy
Rodzice często słyszą sprzeczne rady: „idź tylko do okulisty”, „okulista nie dobiera okularów tak dokładnie jak optometrysta”, „ortoptystka jest tylko od ćwiczeń”. Każde z tych uproszczeń może przerwać dobrą ścieżkę opieki.
To nie jest konkurs. Na sali operacyjnej nikt rozsądny nie pyta, czy anestezjolog jest ważniejszy od lekarza wykonującego zabieg albo od osoby, która mu asystuje. Każdy ma określoną rolę, a bezpieczeństwo pacjenta zależy od współpracy całego zespołu. Używam tej analogii wyłącznie do pokazania organizacji opieki — optometrysta i ortoptystka nie są lekarzami i nie zastępują okulisty.
Łączę w jednej osobie trzy obszary: optometrię, ortoptykę i mistrzostwo optyczne. Dzięki temu mogę przeprowadzić dziecko przez dużą część praktycznej drogi. Nadal potrzebuję lekarza wszędzie tam, gdzie pojawia się choroba, konieczność kwalifikacji medycznej, farmakoterapia, zabieg albo trudny obraz wymagający decyzji okulistycznej.
Lekarz
Rozpoznaje i leczy choroby oczu
Diagnostyka lekarska, rozpoznanie choroby, leczenie, farmakoterapia, kwalifikacja do procedur i zabiegów.
Gdy wynik przesiewu lub badania wskazuje na chorobę, nieprawidłowość strukturalną, potrzebę cykloplegii albo decyzji medycznej.
Okulista może również badać refrakcję. Nie oznacza to jednak, że każda wizyta lekarska zastępuje pełne badanie funkcjonalne, ortoptyczne i techniczne wykonanie okularów.
Z optometrystą, ortoptystką, optykiem oraz innymi specjalistami zależnie od problemu dziecka.
Zawód medyczny
Bada refrakcję i funkcjonowanie układu wzrokowego
Refrakcja, widzenie obuoczne, dobór korekcji, użycie urządzeń pomiarowych i obrazowania, profilaktyka i badania przesiewowe.
Przy szczegółowej ocenie jakości widzenia, doborze korekcji, monitorowaniu parametrów oraz analizie codziennego funkcjonowania dziecka.
Nie zastępuje lekarza okulisty w rozpoznawaniu i leczeniu chorób. Jego zadaniem jest zauważyć nieprawidłowość i w razie potrzeby skierować pacjenta do lekarza.
Z okulistą, ortoptystką i optykiem, aby wynik został właściwie zinterpretowany, korekcja prawidłowo wykonana, a dalsza kontrola zaplanowana.
Zawód medyczny
Patrzy na współpracę obojga oczu
Badanie kąta zeza, ruchomości oczu, fiksacji, konwergencji, akomodacji i widzenia obuocznego oraz diagnozę ortoptyczną.
Przy zezie, niedowidzeniu, oczopląsie, zaburzeniach widzenia obuocznego i trudnościach funkcjonalnych.
Diagnoza ortoptyczna jest odrębnym pojęciem zawodowym. Nie oznacza przejęcia pełnej diagnozy chorób oka od lekarza.
Z okulistą, optometrystą, rodziną i — gdy potrzeba — zespołem wielodyscyplinarnym.
Rzemiosło i technika
Zakłada wynik badania na nos dziecka
Pomiary montażowe, dobór konstrukcji oprawy, osadzenie soczewek, kontrolę wykonania, regulację i serwis.
Gdy zalecenie lub recepta musi zostać zamieniona w rzeczywisty wyrób, który pozostanie stabilny podczas nauki i zabawy.
Świetna recepta nie naprawi źle wykonanych lub źle dopasowanych okularów. To nie jest etap kosmetyczny.
Z osobą badającą, rodzicem i dzieckiem. Dobre dopasowanie wymaga znajomości parametrów soczewek, potrzeb dziecka i sposobu, w jaki korzysta ono z okularów.
Zakres optometrysty i ortoptystki opisano na podstawie ustawy o niektórych zawodach medycznych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2025 r. [1] [2]
06 · Ostatni milimetr procesu
Recepta to jeszcze nie okulary
Recepta albo wynik badania mówi, jakiej korekcji potrzebują oczy. Nie mówi jeszcze, czy gotowe okulary będą dobrze leżały na twarzy konkretnego dziecka, czy soczewki znajdą się we właściwym położeniu i czy oprawa nie będzie zsuwała się przy każdym spojrzeniu w dół.
Jako dyplomowany mistrz optyki wykonuję ostatnie ogniwo, które wbrew pozorom jest jednym z najważniejszych: zakładam okulary na nos Waszego dziecka. Sprawdzam centrację, wysokość montażu, pochylenie, odległość oprawy od twarzy, stabilność mostka i zauszników. Kontroluję wykonanie soczewek i obserwuję, jak dziecko patrzy, porusza głową i reaguje po założeniu korekcji.
Dziecko musi też chcieć nosić te okulary. Dlatego nie traktuję wyboru oprawy jak nagrody na końcu „poważnej” części wizyty. Pozwalam dziecku uczestniczyć w decyzji, oczywiście w granicach tego, co technicznie właściwe. Oprawa nie może być tylko ładna. Musi pasować do twarzy dziecka, jego potrzeb i codziennych zajęć.
Model edukacyjny
Pozycja oprawy zmienia sposób korzystania z korekcji
Wizualizacja edukacyjna. Nie służy do samodzielnego wykonywania pomiarów montażowych ani oceny gotowych okularów.
Głos rodziców · publiczne opinie
Po badaniu rodzice opisują nie „sprzedaż okularów”, lecz opiekę nad dzieckiem
Opis własnej pracy zawsze pozostaje deklaracją. Dlatego w tym miejscu oddajemy głos rodzicom, którzy publicznie opisali przebieg badania swoich dzieci, otrzymane wyjaśnienia i dalszą drogę postępowania.
„Pani Ania przyjęła nas na cito, […] wysłała na dodatkowe badanie do dr Kaczmarek w KRK, dobrała okulary i zaproponowała leczenie, dzięki któremu już po 2 miesiącach widać pierwsze efekty.”
„Bardzo dokładne badanie dziecka, wskazówki co robić dalej, gdzie się udać. […] Dziecko wyszło z gabinetu bardzo zadowolone, a my rodzice spokojniejsi.”
„Badanie wzroku zostało przeprowadzone bardzo szczegółowo u moich dzieci […] dzięki czemu czuli się komfortowo i zaopiekowani.”
„Dziecko czuło się bezpiecznie dzięki miłej atmosferze i cierpliwemu podejściu Pani Ani która badanie zamieniła w zabawę.”
Opinie są publicznymi relacjami użytkowników i nie stanowią dowodu skuteczności klinicznej. Pokazują doświadczenie rodzin podczas badania i dalszego prowadzenia. Cytaty skrócono wyłącznie w miejscach oznaczonych wielokropkiem w nawiasach.
07 · Przygotowanie
Gabinet musiał się zmienić, bo zmieniła się skala odpowiedzialności
Po doświadczeniach roku szkolnego 2025/2026 wiedziałam, że nie wystarczy wykonać większej liczby badań. Trzeba przygotować miejsce, w którym wynik przesiewu zostanie właściwie opisany, dziecko otrzyma odpowiednie skierowanie, a dalsze postępowanie będzie można później kontrolować.
Dlatego OrtoKlaris przeszło dużą zmianę. Rozbudowaliśmy zaplecze pomiarowe, uporządkowaliśmy dokumentację i poszerzyliśmy możliwość prowadzenia badań funkcjonalnych, biometrii, pomiaru długości osiowej oraz obrazowania OCT w zakresie posiadanego sprzętu i kompetencji. Samo urządzenie niczego jednak nie rozwiązuje. Sprzęt ma znaczenie dopiero wtedy, gdy wiadomo, po co wykonuje się pomiar, kto go interpretuje, kiedy potrzebna jest konsultacja lekarza i z czym porównać wynik podczas następnej kontroli.
Przygotowujemy się do kolejnego roku szkolnego nie po to, by „wykryć jak najwięcej wad”, lecz po to, by żadnego ważnego sygnału nie zgubić między szkołą, rodzicem, optometrystą, ortoptystką, okulistą i pracownią optyczną.
08 · Konsultacja
Dwie profesorskie perspektywy, jedna ciągłość opieki
Okulistyka i kontrola progresji
Prof. Michał Szymon Nowak
Współpraca z profesorem Michałem Szymonem Nowakiem łączy pomiary wykonywane w gabinecie z decyzją lekarską. Profesor prowadzi w OrtoKlaris konsultacje i kwalifikacje lekarskie, a ja przygotowuję dane z badania optometrycznego i ortoptycznego oraz później monitoruję pacjenta w zakresie swoich kompetencji. [6]
Nagrywamy również krótkie materiały edukacyjne, bo nawet najlepsze zalecenie nie pomoże, jeśli rodzic nie rozumie, dlaczego potrzebna jest kontrola. To praktyczne uzupełnienie konsultacji i rozmowy prowadzonej w gabinecie.
Obejrzyj film o współpracyTrudne przypadki pediatryczne
Prof. Monika Modrzejewska
W trudnych przypadkach pediatrycznych, szczególnie związanych z zezem, niedowidzeniem i złożonym obrazem widzenia obuocznego, potrzebuję konsultacji z osobą, która łączy okulistykę dziecięcą z wieloletnią pracą naukową nad tymi problemami. Dlatego rozwijamy ścieżkę konsultacji i kierowania pacjentów do prof. Moniki Modrzejewskiej.
Jednym z przykładów jej pracy badawczo-wynalazczej jest StrabiScan — polski prototyp urządzenia do zautomatyzowanego, obiektywnego pomiaru odchylenia gałek ocznych i kąta zeza, wykorzystujący systemy wizyjne, eye-tracking oraz wirtualną projekcję. Publikacja z 2024 r. porównała pomiary urządzenia z metodą manualną w grupie 30 pacjentów z zezem i 30 osób kontrolnych. [7] [8]
StrabiScan opisuję tutaj jako projekt badawczo-wynalazczy. Nie jest przedstawiany jako urządzenie używane w OrtoKlaris ani jako rozwiązanie o potwierdzonym aktualnym statusie handlowym.
09 · Po wydaniu okularów
Kontrola zaczyna się po wydaniu okularów
Najłatwiej uznać sprawę za zamkniętą wtedy, gdy dziecko wychodzi w nowych okularach. W rzeczywistości dopiero wtedy widzimy, czy plan da się wykonać w codziennym życiu.
Pytam, czy dziecko nosi okulary regularnie, czy nie zdejmuje ich przy czytaniu, czy oprawa nie zsuwa się i czy rodzic zauważył zmianę zachowania. Sprawdzam, czy korekcja nadal odpowiada potrzebom, jak funkcjonuje widzenie obuoczne i czy wynik wymaga ponownej oceny lekarza.
W kontroli krótkowzroczności sama liczba dioptrii nie zawsze wystarcza. Jeżeli jest to wskazane, dokumentujemy także długość osiową oka i odnosimy kolejne pomiary do wcześniejszych wyników. Nie chodzi o kolekcjonowanie wydruków. Chodzi o zauważenie zmiany na tyle wcześnie, by zespół mógł ocenić, czy obecne zalecenia są realizowane i czy plan postępowania wymaga zmiany.
Zobacz, dlaczego pomiar długości osiowej wymaga punktu odniesieniaPunkt wyjścia
Refrakcja, funkcje wzrokowe, okulary, dokumentacja i zalecenia.
Czy dziecko korzysta z korekcji?
Komfort, regularność, zachowanie, stabilność oprawy.
Czy wynik jest stabilny?
Porównanie pomiarów, funkcji i zgłaszanych trudności.
Czy potrzebny jest lekarz lub zmiana planu?
Nie ma tu decyzji automatycznej. Wynik omawia właściwa osoba w zespole.
10 · Dostęp
Czasem największą przeszkodą nie jest wada wzroku, tylko droga do gabinetu
Wspieramy dzieci i seniorów, którzy mają problem z dotarciem na badanie. Zaczęło się od prostego zdania: jeżeli ktoś nie może przyjechać, spróbujemy go dowieźć. Później zobaczyliśmy, że dla części mieszkańców małopolskich wsi wizyta nie jest zwykłą przejażdżką, tylko logistyczną wyprawą. [9]
Ta inicjatywa polega na organizowaniu transportu do placówki dla osób, które mają trudność z dotarciem. Nie oznacza to wykonywania badań w domu pacjenta.
Ta część pracy przypomina mi, że dostępność nie jest dodatkiem do jakości. Nawet najlepszy zespół i sprzęt nie pomogą osobie, która fizycznie nie może przekroczyć progu gabinetu.
11 · Po co to robimy
„Mamo, ja widzę każdy listek”
„Mamo, ja widzę każdy listek na drzewach! I ptaki! Widzę ptaki lecące w oddali!”
Dziecko nie zawsze mówi, że widzi źle, bo nie ma porównania. Rozmyty świat jest dla niego jedynym światem, jaki zna. Dlatego to jedno zdanie mówi o mojej pracy więcej niż najbardziej rozbudowany katalog usług.
Nie chodzi o sprzedaż oprawy. Chodzi o moment, w którym dziecko odkrywa, że drzewa mają osobne liście, tablica ma wyraźne litery, a ptak w oddali nie jest plamką. Potem trzeba zadbać o prawidłowo wykonaną korekcję, jej regularne noszenie i kontrolę.
12 · Głos autorki
Co chcę powiedzieć rodzicom
Nie oczekuję, że rodzic rozpozna wadę wzroku po jednym zachowaniu dziecka. Oczekuję tylko, że nie zignoruje powtarzającego się sygnału i nie potraktuje badania jako wyroku albo próby sprzedaży. Ma pełne prawo pytać, sprawdzać i konsultować.
Proszę też, by nie szukać jednej osoby, która „zrobi wszystko”. Dobra opieka jest sztafetą. Czasem zaczynam ją ja podczas przesiewu. Czasem zaczyna nauczyciel albo lekarz. Później wchodzi optometrysta, ortoptystka, okulista i optyk. Najważniejsze, aby wynik, dokumentacja i odpowiedzialność nie zginęły przy przekazywaniu pałeczki.
Nagrywam krótkie materiały edukacyjne, pokazuję codzienność gabinetu, rozmawiam z rodzicami i wracam do najczęściej zadawanych pytań, ponieważ dziecko nie może samo zorganizować sobie opieki. To dorośli muszą zauważyć problem, umówić badanie, zadbać o wykonanie korekcji i dopilnować kontroli.
Moją pracą nie jest udowodnienie, że miałam rację. Moją pracą jest doprowadzenie do chwili, w której dziecko widzi lepiej, korzysta z prawidłowo wykonanej korekcji, a rodzic wie, kiedy i dlaczego ma wrócić.
13 · Dalsza ścieżka
Ta strona pokazuje drogę. Pozostałe wyjaśniają diagnostykę, skalę, metody i dowody
Perspektywa praktyczna nie zastępuje badania okulistycznego ani indywidualnej decyzji osoby prowadzącej. Pokazuje, jak połączyć kolejne etapy, aby na samym wyniku się nie skończyło, a zalecenia zostały rzeczywiście wykonane.
Źródła
Źródła i status twierdzeń
Opis kompetencji zawodowych i dane liczbowe oparto na wskazanych źródłach. Fragmenty dotyczące osobistych doświadczeń, modernizacji gabinetu i modelu współpracy są opublikowaną relacją autorską mgr Anny Kania.
- Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych. Oficjalny tekst ↗
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych osób wykonujących niektóre zawody medyczne, załącznik nr 6 — optometrysta, załącznik nr 7 — ortoptystka. Dziennik Ustaw ↗
- Rejestr osób uprawnionych do wykonywania zawodu medycznego — wpisy mgr Anny Kania: ortoptystka ↗, optometrysta ↗.
- Kania A. Nasza Misja: Przesiewowe Badanie Wzroku Dzieci w Bochni i Nowym Wiśniczu. OrtoKlaris ↗
- Modrzejewska M, Durajczyk M. Evaluation of the Prevalence of Refractive Defects and Ocular Function in a Group of 1518 Children Aged 8 Years in Northwestern Poland—A Retrospective Study. Journal of Clinical Medicine. 2023;12(8):2880. DOI ↗
- OrtoKlaris. Okulista Nowy Wiśnicz — prof. Michał Szymon Nowak w OrtoKlaris. Materiał o współpracy ↗
- Pomorski Uniwersytet Medyczny. Liczymy na seryjną produkcję wynalazku. PUM ↗
- Grudzińska E, Durajczyk M, Grudziński M, Marchewka Ł, Modrzejewska M. Usefulness Assessment of Automated Strabismus Angle Measurements Using Innovative Strabiscan Device. Journal of Clinical Medicine. 2024;13(4):1067. PubMed ↗
- Kania D. Lokalny Szerpa, czyli o wyprawie na Everest po wzrok. OrtoKlaris ↗